“Yıldırımdan Korunma Yönetmeliği” araması, Türkiye’de en çok yapılan mevzuat aramalarından biri. Tesis yöneticisi de, proje müellifi de, iş güvenliği uzmanı da aynı şeyi arıyor: tek bir belge, net bir madde, kapanan bir dosya. Böyle bir belge yok. Yıldırımdan korunma yükümlülüğü Türkiye’de tek bir yönetmelikte değil, birbirine atıf yapan birkaç düzenlemenin oluşturduğu bir yapıda tanımlanıyor. Bu yazıda o yapıyı, hangi metnin neyi zorunlu kıldığını göstererek açıyoruz.
- Zorunluluğun kaynağı: Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik madde 64; yıldırımdan korunma için ilgili standartlar uygulanmalıdır.
- Tasarım referansı: TS EN IEC 62305 serisi; risk analizi 62305-2 yapılarak korunma seviyesi (LPL I-IV) belirlenir.
- Topraklama düzeni Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği ve Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği ile bina ana topraklamasına bağlanmalıdır.
- Periyodik kontrol zorunlu; rapor, kalibrasyon, topraklama dirençleri ve uygunsuzlukları içermeli; kontrolü yapanlar EKİPNET kayıtlı olmalıdır.
- Eksiksiz dosya için: risk analizi, yetkili mühendis proje, montaj ve kabul tutanağı, yıllık kontrol raporu, parafudr belgeleri.
Bu adla yürürlükte bir yönetmelik var mı?
İnternette “Yıldırımdan Korunma Yönetmeliği” başlıklı, madde madde düzenlenmiş bir metin dolaşıyor. Amaç, kapsam, dayanak bölümleri var; yakalama uçları, iniş iletkenleri, ayırma mesafesi gibi teknik hükümler içeriyor. Bu metin bir taslaktır. Sektör kuruluşlarının ve meslek odalarının katkısıyla hazırlanıp bakanlığa sunulmuş, ancak Resmî Gazete’de bu adla yayımlanarak yürürlüğe girmemiştir.
Taslağın dolaşımda olması başlı başına bir sorun değil; sorun, şartnamelere ve tekliflere yürürlükteymiş gibi atıf yapılması. Bir teknik şartnamede yürürlükte olmayan bir metne dayanmak, denetim veya uyuşmazlık aşamasında dayanaksız kalmak demek.
İlginizi Çekebilir: IEC 62305-2 Yıldırım Risk Analizi
Zorunluluğu doğuran asıl metin: Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik
Yıldırımdan korunma tesisatını Türkiye’de zorunlu kılan hüküm, 2007/12937 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan ve 19.12.2007 tarihli, 26735 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik‘in 64. maddesidir.
Madde kısa ve nettir: binaların yıldırım tehlikesine karşı korunması için ilgili yönetmelik ve standartların gereğinin yerine getirilmesi şarttır. Elektrik yükünün, yapıya ve içindeki tesisata risk yaratmadan toprağa iletilebileceği yeterli bağlantının sağlanması aranır.
Buradaki kritik ayrıntı, maddenin teknik tasarımı kendisi tarif etmemesi, standartlara havale etmesidir. Yani “hangi yöntemle, hangi koruma seviyesinde” sorusunun cevabı yönetmelikte değil, standartta aranır.
Tasarımın referansı: TS EN IEC 62305 serisi
Yönetmeliğin işaret ettiği standart, Türkiye’de yürürlükte olan TS EN IEC 62305 serisidir:
- 62305-1 — genel kurallar
- 62305-2 — risk yönetimi
- 62305-3 — yapılarda fiziksel hasar ve hayati tehlike
- 62305-4 — yapı içindeki elektrik ve elektronik sistemlerin korunması
Bir yıldırımdan korunma projesi, 62305-2 kapsamında yapılan risk analiziyle başlar. Risk hesabı, yapının gerekli koruma seviyesini (LPL I–IV) belirler; yakalama tertibatı, iniş iletkeni sayısı ve topraklama düzeni bu seviyeye göre tasarlanır. Risk analizi yapılmadan seçilen bir sistem, mevzuata uygunluğu belgelenemeyen bir sistemdir.
Aynı serinin 4. bölümü, dış korumanın tek başına yeterli olmadığını, elektrik ve elektronik sistemler için ayrıca parafudr (SPD) uygulanması gerektiğini ortaya koyar. Uygulamada en sık atlanan gereklilik budur.
Topraklama tarafındaki düzenlemeler
Yıldırımdan korunma tesisatının toprak tarafı, iki ayrı düzenlemenin kapsamına girer:
- Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği (RG: 21.08.2001, 24500) — topraklama tesislerinin kurulması, ölçülmesi ve periyodik kontrolüne ilişkin esasları belirler.
- Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği — kuvvetli akım tesislerinin güvenlik gerekliliklerini düzenler.
Bu iki metin, yıldırım topraklamasının bina ana topraklama sistemiyle eşpotansiyel bağlanması gerekliliğinin dayanağını oluşturur. Ayrı ve yalıtık bir yıldırım topraklaması kurmak yalnızca teknik olarak hatalı değil, mevzuata da aykırıdır.
Periyodik kontrol: en çok ceza yazılan başlık
Denetimlerde en sık eksik çıkan konu tesisatın kendisi değil, kontrol kayıtlarıdır.
25.04.2013 tarihli ve 28628 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği, EK-III’teki tablo ile yıldırımdan korunma tesisatını periyodik kontrole tabi tesisatlar arasında sayar. İlgili standartta farklı bir süre belirtilmemişse kontrol yılda bir yapılır. Yüksek riskli bölgelerde ve patlayıcı ortam barındıran tesislerde daha sık kontrol önerilir.
Kontrolle ilgili bilinmesi gereken diğer noktalar:
- Kontrolü yapacak kişi, yönetmelikte sayılan unvanlara sahip ve EKİPNET’e kayıtlı olmalıdır.
- Elektrik, topraklama ve yıldırımdan korunma tesisatlarının periyodik kontrolünde tesisat projesi aranır. Projesi olmayan tesisatların, işveren tarafından Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmeliğe ve ilgili standartlara uygun biçimde projelendirilmesi zorunludur.
- Elektrik tesisatı periyodik kontrollerinde standart rapor formatlarının kullanımı 1 Eylül 2025’ten itibaren zorunlu hale gelmiştir.
Kontrol raporu, sistemin güvenli kullanım belgesidir. Ölçüm cihazının kalibrasyon bilgileri, topraklama direnci değerleri ve tespit edilen uygunsuzluklar raporda yer almalıdır.
İlginizi Çekebilir: Parafudr Nedir Ne İşe Yarar?
Kamu yapıları: Genel Teknik Şartname ve güncelleme süreci
Kamu yapılarında ve kamu ihalelerinde, 30.06.2007 tarihli ve 26568 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yapı İşleri İnşaat, Makine ve Elektrik Tesisatı Genel Teknik Şartnamelerine Dair Tebliğ (YFK-2007/1) devreye girer. Tebliğ ekindeki Elektrik Tesisatı Genel Teknik Şartnamesi’nin 7. bölümü yıldırımdan korunma tesisatını düzenler.
Bu bölüm uzun süredir güncel standartlarla uyum sorunu nedeniyle eleştiriliyordu. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, bölümün güncellenmiş hâlini “Yıldırımdan Korunma Tesisatı Genel Teknik Şartnamesi” adıyla 2026 yılının Mart ayında sektör görüşüne açtı. Taslak, TS EN IEC 62305 terminolojisini esas alan tanımlar, koruma açısı ve topraklama düzenlemeleri getiriyor.
Kamu işi yapan firmaların bu sürecin sonucunu takip etmesi gerekir; yayımlanması hâlinde şartname referansları değişecektir.
Özel durumlar
Patlayıcı ortam barındıran tesislerde ATEX kapsamındaki düzenlemeler ek yükümlülük getirir. Akaryakıt istasyonları, kimya tesisleri, silo ve tahıl işleme tesisleri, boyahaneler bu grupta değerlendirilir. Bu tesislerde risk analizi genellikle en yüksek koruma seviyesini (LPL I) gerektirir ve kontrol sıklığı artar.
Pratikte ne yapılmalı?
Bir tesisin yıldırımdan korunma dosyasının eksiksiz sayılması için gerekenler:
- TS EN IEC 62305-2 kapsamında hazırlanmış yıldırım risk analizi raporu
- Risk analizine dayalı, yetkili mühendis imzalı tesisat projesi
- Standarda uygun bileşenlerle yapılmış montaj ve kabul tutanağı
- Yılda en az bir kez alınan periyodik kontrol ve ölçüm raporu
- Dış sistemi tamamlayan parafudr uygulaması ve koordinasyon belgeleri
Bu beş belgenin biri eksikse, tesisat sahada çalışıyor olsa bile mevzuat karşısında eksiktir.
Türkiye’de yıldırımdan korunma, tek bir yönetmeliğin değil, birbirine atıf yapan bir mevzuat ve standart bütününün konusudur. Zorunluluğu Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik doğurur, tasarımı TS EN IEC 62305 serisi belirler, denetimini İş Ekipmanları Yönetmeliği yürütür.
Yılkomer olarak risk analizinden proje çizimine, uygulamadan periyodik ölçüm ve raporlamaya kadar bu dosyanın tamamını hazırlıyoruz. Mevcut tesisatınızın mevzuata uygunluğunu değerlendirmek için ücretsiz ön inceleme talep edebilirsiniz.
