Temel topraklaması, binanın temel betonu içine yerleştirilen çelik şerit veya yuvarlak iletkenden oluşan, yapının tamamını çevreleyen kapalı halka şeklindeki topraklama sistemidir. Temel betonu toprakla geniş bir yüzeyden temas ettiği için, temel topraklayıcı düşük ve kalıcı bir topraklama direnci sağlar. Bina ayakta kaldığı sürece korozyona karşı korunur ve sonradan müdahale gerektirmez.
Temel topraklaması, binanın kaba inşaatı sırasında, beton dökülmeden önce yapılır. Beton döküldükten sonra hataları düzeltmek neredeyse imkânsızdır. Bu nedenle doğru malzeme seçimi, doğru yerleşim ve beton dökümünden önce yapılan kontroller, bütün topraklama sisteminin başarısını belirler.
Temel Topraklaması Neden Tercih Edilir?
Yeni yapılarda temel topraklaması, kazık (çubuk) topraklayıcılara göre birçok avantaj sağlar:
- Düşük ve kararlı direnç: Beton nemi uzun süre tutar ve toprakla çok geniş bir yüzeyden temas eder. Bu nedenle topraklama direnci mevsimlere göre fazla değişmez.
- Uzun ömür: Beton içindeki çelik, betonun alkali ortamı sayesinde korozyona karşı korunur.
- Eş potansiyel zemin: Temel donatısıyla birlikte bina altında bir ızgara oluşturur. Bu sayede bina içindeki tüm metal aksam aynı potansiyelde kalır.
- Düşük adım gerilimi: Arıza veya yıldırım akımı geniş bir alana yayıldığından, toprak yüzeyindeki gerilim farkları azalır.
- Ek maliyet düşük: Şerit, kaba inşaat sırasında döşenir. Sonradan kazı, kazık çakma veya ilave elektrot gerekmez.
Temel topraklaması aynı zamanda IEC 62305-3’te tanımlanan B tipi topraklama düzenlemesi olarak, yıldırımdan korunma sisteminin toprak tesisi görevini de üstlenir.
Temel Topraklaması Malzemeleri
Malzeme seçiminde temel kural şudur: iletken betonun içinde mi kalacak, yoksa doğrudan toprakla mı temas edecek? Bu soru, galvaniz ile paslanmaz çelik arasındaki seçimi belirler.
Temel Topraklayıcı Şerit (Beton İçinde)
Beton içinde kalacak temel topraklayıcı için en yaygın malzeme sıcak daldırma galvaniz çelik şerit (30×3,5 mm) veya Ø10 mm galvaniz yuvarlak iletkendir. Beton içinde galvaniz çelik korozyona karşı yeterince korunur.
Halka Topraklayıcı (Doğrudan Toprakta)
Toprakla doğrudan temas eden topraklayıcılarda galvaniz çelik kullanılmamalıdır. Toprakta galvaniz kaplama zamanla çözünür ve iletken korozyona uğrar. Bu durumda V4A paslanmaz çelik (1.4571) şerit veya yuvarlak iletken ya da bakır tercih edilmelidir.
Bağlantı Filizleri
Temel topraklayıcıdan bina içine ve yıldırımdan korunma iniş iletkenlerine çıkan uçlara bağlantı filizi denir. Filizler betondan çıkıp hava veya toprakla temas ettiği için V4A paslanmaz çelikten seçilmeli ya da beton çıkış noktasında korozyon koruma bandıyla korunmalıdır. Filiz uzunluğu en az 1,5 m olmalıdır.
Bağlantı Elemanları ve Mesafe Tutucular
Şeridin donatıya ve kendi aralarındaki bağlantıları betona uygun klemenslerle veya kaynakla yapılır. Donatı bağlamada kullanılan bağ teli, elektriksel bağlantı sayılmaz. Mesafe tutucular ise şeridi temel tabanından yukarıda, beton örtüsü içinde sabit tutar.
Temel Topraklayıcı Nasıl Yerleştirilir?
Temel topraklayıcının yerleşimi için uygulamada referans alınan standart DIN 18014‘tür. Temel kurallar şunlardır:
- Temel topraklayıcı, binanın dış temelleri boyunca kapalı bir halka oluşturmalıdır.
- Büyük yapılarda halka, iç temel kirişleri boyunca eklenen şeritlerle bölünerek en fazla 20 × 20 m göz aralıklı bir ızgara oluşturulur.
- Şerit, her yönden en az 5 cm beton ile örtülmelidir.
- Donatısız betonda şerit, mesafe tutucular üzerinde dik (kenar üstü) yerleştirilir. Bu yerleşim, betonun şeridin altına iyi dolmasını sağlar.
- Donatılı temellerde şerit, donatıya en fazla 2 m arayla bağlanır.
- Bina içindeki ana eş potansiyel bara için ve yıldırımdan korunma iniş iletkenlerinin her biri için ayrı bağlantı filizi bırakılır.
Yalıtımlı ve Su Geçirmez Temellerde Temel Topraklaması
Günümüz yapılarında temellerin büyük kısmı su yalıtımı, ısı yalıtımı (XPS levhalar) veya su geçirmez beton (WU beton) ile inşa edilir. Bu yalıtım katmanları temel betonunu topraktan elektriksel olarak ayırır. Sonuç olarak beton içine döşenen şerit, ne kadar iyi uygulanırsa uygulansın toprakla temas kuramaz ve topraklayıcı görevi göremez.
Bu durumda uygulama ikiye ayrılır:
- Halka topraklayıcı: Yalıtımın dışına, doğrudan toprağa (genellikle temel tabanının altına veya grobeton altına) V4A paslanmaz çelik veya bakırdan bir halka topraklayıcı döşenir. Asıl topraklama görevini bu halka üstlenir.
- Fonksiyon eş potansiyel iletkeni: Beton içine yine galvaniz şerit döşenir. Bu iletken topraklama yapmaz, ancak bina içindeki eş potansiyeli sağlar. Göz aralığı en fazla 20 × 20 m olur ve halka topraklayıcıya en fazla 20 m’de bir bağlanır.
Halka topraklayıcı ile iç iletken arasındaki bağlantılar, yalıtımı delmeden, yalıtımın dışından veya su geçirmez geçiş elemanlarıyla yapılmalıdır.
Temel Topraklaması Uygulama Adımları
- Proje ve zemin incelemesi: Temel tipi, yalıtım durumu ve yıldırımdan korunma sınıfı belirlenir. Topraklayıcı güzergâhı, ızgara gözleri ve filiz yerleri projeye işlenir.
- Kazı ve grobeton: Temel kazısı yapılır, tabana grobeton dökülür. Yalıtımlı temelde halka topraklayıcı bu aşamada, yalıtımın altına döşenir.
- Mesafe tutucuların yerleştirilmesi: Mesafe tutucular yaklaşık 2 m arayla yerleştirilir.
- Şeridin döşenmesi: Galvaniz şerit mesafe tutuculara dik olarak sabitlenir ve kapalı halka oluşturulur. Ekler klemensle veya kaynakla yapılır.
- Donatıya bağlantı: Donatı yerleştirildikten sonra şerit, donatıya en fazla 2 m arayla klemensle bağlanır.
- Bağlantı filizleri: Ana eş potansiyel bara ve iniş iletkenleri için filizler dışarı çıkarılır, beton dökümü sırasında zarar görmemeleri için işaretlenir ve korunur.
- Beton dökümü öncesi kontrol: Şeridin konumu, beton örtüsü, bağlantılar ve filizler kontrol edilir, uygulama fotoğraflarla belgelenir.
- Beton dökümü ve süreklilik ölçümü: Beton döküldükten sonra filizler arasında süreklilik ölçümü yapılır ve sonuçlar raporlanır.
Temel Topraklamasında Sık Yapılan Hatalar
- Toprakta galvaniz şerit kullanmak: Doğrudan toprakla temas eden kısımlarda galvaniz çelik kısa sürede korozyona uğrar.
- Yalıtımlı temeli göz ardı etmek: Su yalıtımlı veya WU betonlu temelde yalnızca beton içine şerit döşemek, topraklama yapılmış gibi görünse de toprakla bağlantı sağlamaz.
- Bağ teliyle bağlantı yapmak: Bağ teli mekanik sabitleme içindir; elektriksel bağlantı olarak kabul edilmez.
- Yetersiz beton örtüsü: Şeridin temel tabanına veya kalıba değmesi, korozyon riskini artırır.
- Eksik filiz bırakmak: Beton döküldükten sonra eksik kalan filiz için betonu kırmak gerekir.
- Belgelememek: Beton dökümünden sonra şerit görünmez. Fotoğraf ve ölçüm kaydı olmadan uygulamanın doğruluğu kanıtlanamaz.
Temel Topraklaması Ölçümü ve Belgelendirme
Temel topraklaması tamamlandıktan sonra iki ölçüm yapılır:
- Süreklilik ölçümü: Tüm bağlantı filizleri arasında, şeridin kesintisiz olup olmadığı kontrol edilir. Filizler arası direnç farkının 0,2 Ω’u aşmaması hedeflenir.
- Topraklama direnci ölçümü: Bina tamamlandıktan sonra topraklama sisteminin toprağa geçiş direnci ölçülür. Yıldırımdan korunma topraklaması için IEC 62305-3’e göre 10 Ω’un altında bir değer önerilir.
Belgeler arasında uygulama planı, beton dökümü öncesi fotoğraflar, kullanılan malzemeler ve ölçüm sonuçları bulunmalıdır. Bu belgeler, binanın ömrü boyunca yapılacak periyodik kontrollerin de referansı olur.
Sıkça Sorulan Sorular
Temel topraklaması ne zaman yapılır?
Temel topraklaması kaba inşaat sırasında, temel betonu dökülmeden önce yapılır. Beton döküldükten sonra temel topraklayıcı eklemek mümkün değildir; bu durumda bina çevresine halka topraklayıcı yapılması gerekir.
Temel topraklamasında hangi şerit kullanılır?
Beton içinde sıcak daldırma galvaniz çelik şerit (30×3,5 mm) veya Ø10 mm yuvarlak iletken kullanılır. Doğrudan toprakla temas eden halka topraklayıcılarda V4A paslanmaz çelik veya bakır tercih edilir.
Temel topraklaması tek başına yeterli mi?
Standart temellerde temel topraklaması genellikle tek başına yeterli topraklama sağlar. Su yalıtımlı, ısı yalıtımlı veya su geçirmez betonlu temellerde ise yalıtım dışına ayrıca halka topraklayıcı yapılması gerekir.
Donatı temel topraklayıcı yerine geçer mi?
Donatı, eş potansiyel sistemin parçası olarak temel topraklayıcıya bağlanır. Ancak donatı bağlantıları bağ teliyle yapıldığı için elektriksel sürekliliği güvenilir değildir. Bu nedenle ayrı bir temel topraklayıcı iletken döşenir.
Temel topraklayıcı yıldırımdan korunma sistemi için kullanılabilir mi?
Evet. Temel topraklayıcı, IEC 62305-3’teki B tipi topraklama düzenlemesi olarak yıldırımdan korunma sisteminin toprak tesisi görevini görür. İniş iletkenleri, bu amaçla bırakılan bağlantı filizlerine bağlanır.
Yılkomer ile Temel Topraklaması Projelendirme ve Uygulama
Yılkomer (Yıldırımdan Korunma Merkezi) olarak temel topraklaması ve halka topraklayıcı sistemlerini projelendiriyor, sahada uygulama kontrolü ve ölçümlerini yapıyoruz. Yalıtımlı temeller, endüstriyel tesisler ve yıldırımdan korunma sistemleri için standartlara uygun çözümler sunuyoruz.
Temel topraklaması ve topraklama ölçümü için hemen teklif alın: https://yilkomer.com/olcum-ve-elektrik-tesisat-kontrol-hizmetlerimiz/
