Faz – Faz Gerilim ve Parafudr Seçimi | Kök 3 (√3) Kuralı
Özet: Elektrik tesisatlarında parafudr (SPD) seçimi sadece pano gerilimine bakarak yapılmaz.
Faz–faz ve faz–toprak gerilim değerleri, kök 3 (√3) kuralı ve Uc sürekli gerilim seviyesi dikkate alınmadan yapılan seçimler;
parafudrun uzun süreli yüksek gerilime maruz kalarak yanmasına ve “koruma var ama aslında yok” durumuna neden olabilir.
YILKOMER, parafudru bir “tak ve unut” ürünü değil,
doğru hesaplanmış bir mühendislik bileşeni olarak ele alır.
Bu yazıda kök 3 (√3) kuralını, faz–faz ve faz–toprak gerilim farkını ve bu farkın parafudr seçimine etkisini pratik bir dille açıklıyoruz.
Faz – Faz ve Faz – Toprak Gerilimi Nedir?
Üç fazlı elektrik sistemlerinde iki temel gerilim türü vardır.
Bu fark; sadece ölçüm açısından değil,
SPDn’in nerede ve hangi değerde kullanılacağını belirleyen temel kriterdir.
| Gerilim Türü | Açıklama | Türkiye’de Yaygın Değer |
|---|---|---|
| Faz – Toprak (L–PE / L–N) | Tek faz hattının toprağa göre potansiyeli | 230 V |
| Faz – Faz (L–L) | İki farklı faz arasındaki gerilim | 400 V |
Parafudrlar üzerinde yazan Uc sürekli gerilim seviyesi,
faz–toprak arası gerilim değerini ifade eder.
Faz–faz gerilimi ise bu değerin kök 3 katı kadardır ve fazlar arasında 120° faz farkı bulunur.
Not: Tesisat üzerinde sadece “400 V pano” ifadesine bakılarak SPD seçmek,
faz–toprak gerilim gerçeğini göz ardı ettiği için ciddi risk doğurur.
Kök 3 (√3) Formülü ve Anlamı
Üç fazlı sistemlerde faz–faz gerilimi, faz–toprak geriliminin kök 3 katıdır:
Ufaz–faz = Ufaz–toprak × √3
230 V × √3 ≈ 400 V
Bu matematiksel gerçek, parafudr seçiminde şu prensibi zorunlu kılar:
- Parafudr seçimi faz–faz gerilime göre değil, faz–toprak gerilimine göre yapılmalıdır.
- Uc değeri, sistemin sürekli maruz kaldığı faz–toprak gerilimini güvenli şekilde taşıyabilmelidir.
Parafudr Seçiminde En Sık Yapılan Hata
Yanlış yaklaşım: “Pano 400 V, o zaman 400 V parafudr kullanılmalı.”
Bu yaklaşım teknik olarak yanlıştır. Çünkü:
- Parafudrların büyük bölümü faz–toprak hattına bağlanır.
- Yıldırım darbeleri ve ani gerilim darbeleri toprağa yönlendirilir.
- SPD, 400 V faz–faz değerine değil, 230 V faz–toprak gerilimine göre müdahale etmelidir.
Doğru Parafudr Gerilim Seviyesi Nasıl Seçilir?
TN ve TT sistemler için tipik önerilen gerilim seviyeleri aşağıdaki gibidir:
| Bağlantı Noktası | SPD Gerilim Seviyesi (Uc) |
|---|---|
| L → PE | 275 V |
| N → PE | Özel N-PE SPD |
400 V Uc değerli SPD kullanmak, korumanın daha geç devreye girmesine ve ekipmanların
darbelere daha uzun süre maruz kalmasına neden olabilir.
Sonuç: Yanlış SPD, tesisatta “parafudr var” görüntüsü verir ama gerçekte etkin bir koruma sağlamaz.
Yanlış Parafudr Seçiminin Teknik Riskleri
- Darbeyi geç algılar, korumayı geç devreye alır.
- Hassas cihazlarda görünmeyen hasarlar oluşabilir.
- Uzun süreli yüksek gerilime maruz kalan SPD, zamanla kendini patlatabilir.
- Sistem çalışıyor görünse bile, gerçekte korumasız kalmış olabilir.
Bu tabloyu özetleyen cümle:
“Parafudr var ama korunma yok.”
Parafudr Tiplerine Göre Koruma Seviyeleri
| Alan | SPD Türü |
|---|---|
| Ana dağıtım panosu | Tip 1 + Tip 2 |
| Kat panosu | Tip 2 |
| Cihaz önü | Tip 3 |
| UPS, data sistemleri | Kombine SPD |
YILKOMER Mühendislik Yaklaşımı
YILKOMER için parafudr,
“tak ve unut” ürünü değil, risk analizi ile konumlandırılan bir mühendislik elemanıdır.
Projelerde değerlendirilen başlıca kriterler:
- Topraklama empedansı
- Nötr yapısı
- Sistem tipi (TN, TT vb.)
- Bina sınıfı ve kullanım amacı
- Yıldırım riski ve bölgesel koşullar
- Cihaz hassasiyeti
- Enerji düzeyi ve besleme senaryoları
Her proje için özel SPD yapılandırması uygulanır;
katalogdan rastgele ürün seçimi yerine, önce sistem analiz edilir, sonra SPD belirlenir.
Gerilimi Bilmeden Parafudr Seçilmez
Doğru yaklaşım sırasıyla:
- Önce sistemi tanımlamak
- Ardından gerilim seviyelerini doğru hesaplamak
- Son adımda parafudru seçmek
Kök 3 (√3) kuralı bilinmeden yapılan her SPD seçimi, görünmeyen ama ciddi riskler doğurur.
YILKOMER, bu süreci tahminle değil, hesapla yürütür.
Sık Sorulan Sorular (FAQ)
Faz – faz gerilimi neden parafudr için esas alınmaz?
Çünkü SPD’ler darbeyi toprağa boşaltır ve faz–toprak gerilimine göre çalışır.
Koruma seviyesi faz–toprak hattında tanımlanır.
Her pano için aynı SPD yeterli midir?
Hayır. Ana dağıtım panosu, kat panosu, cihaz önü veya data hattı için
farklı SPD tipleri ve gerilim seviyeleri kullanılması gerekir.
Yanlış seçilmiş SPD tesisata nasıl zarar verir?
Yanlış Uc değeri, darbenin geç algılanmasına, hassas cihazlarda görünmez hasarlara
ve uzun vadede SPD’nin kendini patlatmasına neden olabilir.
Hemen Teklif Al
Elektrik sisteminiz için doğru parafudr yapılandırmasını öğrenmek ve
YILKOMER mühendislik ekibiyle çalışmak için bizimle iletişime geçin.
- Uygun SPD seçimi ve boyutlandırma
- Risk analizi ve keşif
- Detaylı raporlama
- Projelendirme danışmanlığı
