IEC 62305-3 · Yakalama sistemi

Koruma seviyesi
neyi değiştirir?

Koruma seviyesi küre yarıçapını, küre yarıçapı da yakalama uçlarının aralığını belirler. Aralık büyüdükçe küre iki uç arasından çatıya sarkar ve altındaki ekipman koruma hacminin dışında kalır. Aşağıdaki şemada değerleri değiştirip sonucu canlı görebilirsiniz.

Yuvarlanan küre yöntemi — canlı
Koruma seviyesini ve yakalama aralığını değiştirin; nüfuz derinliği ve koruma hacmi anında güncellenir.
Yuvarlanan küre yönteminin çatı kesiti üzerinde gösterimi çatı ünitesi
Koruma seviyesi (LPL)
Küre yarıçapı R30 m
Nüfuz derinliği p0,82 m
Azami göz aralığı10×10 m
Yakalama verimi%95
En küçük tepe akımı5 kA
p = R − √(R² − (a/2)²) · Şema 4 m yakalama çubuğu ve 2 m yüksekliğinde çatı ünitesi varsayar. Anlatım amaçlıdır; gerçek tasarım tesisin tamamı için üç boyutlu olarak yapılır.
Üç boyutlu tasarım
Yuvarlanan küre yönteminin bir tesis modeli üzerinde üç boyutlu uygulanışı Aksonometrik görünümde bir sanayi yapısı; çatı kenarında dört yakalama ucu, bunların üzerinde birbirine değen üç küre ve kürelerin altında kalan korunmuş hacim. Çatı üniteleri koruma hacminin içinde kalır. yakalama ucu p iniş iletkeni R = 30 m · LPL II
Yukarıdaki kesit anlatım içindir. Gerçek tasarımda küre, tesisin tamamı üzerinde üç boyutlu olarak yuvarlanır: çatı üniteleri, baca, asansör kulesi ve cephe çıkıntıları dahil her hacim modele girer. Kürenin temas ettiği her nokta korumasız kabul edilir; yakalama uçlarının konumu ve sayısı bu noktalara göre belirlenir.

Neden risk analizi

Yıldırım risk analizi
neden ilk adımdır?

Koruma gerekli mi, gerekliyse hangi seviyede? IEC 62305-2 bu soruyu sayısal olarak cevaplar: tesisin risk değeri hesaplanır, standardın katlanılabilir risk sınırıyla karşılaştırılır, sınırın altına inene kadar koruma tedbiri eklenir. Türkiye'de yaygın uygulama bunun tersidir — önce ürün seçilir, sonra gerekçe aranır. İkisi arasındaki fark, hasar anında sigorta dosyasında ve iş güvenliği denetiminde ortaya çıkar.

Yasal zemin

Periyodik kontrol zorunlu

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'na dayanan İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği, yıldırımdan korunma tesisatının periyodik kontrolünü zorunlu kılar. Kontrol raporu ancak geçerli bir projeye dayanıyorsa anlam taşır.

Sigorta

Hasar dosyasının dayanağı

Yıldırım kaynaklı hasarlarda eksper, tesisatın standarda uygunluğunu sorar. Hesabı, koruma seviyesi gerekçesi ve as-built projesi olmayan bir sistem, tazminat sürecinde savunmasız kalır.

Standart

2024 revizyonu yürürlükte

IEC 62305 serisinin dört bölümü de 2024'te 3. baskı olarak yenilendi; Avrupa'da EN karşılıkları 2025 başında yayımlandı. Risk yönetimine kamusal önem taşıyan kayıp türleri girdi, iç sistemlerin kullanılabilirliğini bozan hasar sıklığı kavramı eklendi ve parafudr boyutlandırmasında darbe akımları daha hassas tanımlandı.

Hesabın anatomisi · IEC 62305-2

Risk, dört bileşenin
toplamıdır

Standart her risk bileşenini aynı üç çarpanla tanımlar: olayın kaç kez olacağı, olduğunda hasar verme olasılığı ve o hasarın ne kadarını kaybettireceği. Hesap bu üçlünün tesise özel değerleriyle kurulur.

RX  =  NX  ×  PX  ×  LX
N
Yıllık tehlikeli olay sayısı — yıldırım yoğunluğu, yapının toplama alanı, çevre koşulları
P
Hasar olasılığı — mevcut koruma tedbirlerinin etkisi
L
Bağıl kayıp miktarı — insan, hizmet, kültürel değer, ekonomi
  • S1–S4 hasar kaynakları: yapıya, yapı yakınına, bağlı hatta ve hat yakınına düşen yıldırım
  • D1–D3 hasar türleri: canlıların yaralanması, fiziksel hasar, iç sistem arızası
  • RA, RB, RC, RM, RU, RV, RW, RZ risk bileşenleri ayrı ayrı hesaplanır, ilgili kayıp türü altında toplanır

Katlanılabilir risk sınırları

Risk Kayıp türü RT (1/yıl)
R1 Can kaybı 10−5
R2 Kamu hizmetinin kesilmesi 10−3
R3 Kültürel mirasın kaybı 10−4
R4 Ekonomik kayıp İşletme kararı
R1 > RT ise koruma zorunludur. Hangi tedbirin ekleneceği ise R4 üzerinden ekonomik olarak da değerlendirilir: koruma maliyeti ile beklenen yıllık kayıp karşılaştırılır. Rapor, tesise özel bu iki tablo ile teslim edilir.

Proje çizimi · IEC 62305-3 & -4

Hesabın çıktısı,
çizilebilir bir sistemdir

Risk analizi bir koruma seviyesi verir. Proje, o seviyeyi sahada karşılığı olan bir yerleşime çevirir: yakalama uçlarının konumu, indirme iletkeni sayısı, ayırma mesafesi, topraklama düzeni ve parafudr koordinasyonu.

s  =  ki  ·  ( kc / km )  ·  l
s
Ayırma mesafesi — metal kütlelerle yıldırımlık arasında atlama olmaması için gereken açıklık
ki
Koruma sınıfına bağlı katsayı — I: 0,08 · II: 0,06 · III–IV: 0,04
kc
İndirme iletkenleri arasındaki akım paylaşımı
km
Yalıtım malzemesi katsayısı — hava: 1 · katı malzeme: 0,5
l
Eşpotansiyel noktaya kadar iletken boyu

Projenin kapsamı

  • Pasif yakalama uçları — yuvarlanan küre, kafes ve koruma açısı yöntemlerinin yapıya uygun kombinasyonu
  • İndirme iletkenleri — koruma seviyesine göre azami aralık, doğal iletkenlerin kullanımı, deney klemensleri
  • Topraklama — Tip A veya Tip B düzen seçimi, temel topraklayıcı entegrasyonu, toprak özdirenç ölçümü
  • Eşpotansiyel kuşaklama — metal tesisat, boru hattı, kablo tavası ve kablo ekranlarının bağlanması
  • LPZ ve parafudr — bölge sınırlarında Tip 1 / Tip 2 / Tip 3 koordinasyonu, enerji ve data hatları birlikte
  • Teslim — AutoCAD paftaları, malzeme listesi, hesap raporu, montaj detayları ve muayene formları
Yıldırımdan korunma bölgeleri (LPZ)
LPZ bölgeleri ve bölge sınırlarındaki parafudr yerleşimi şeması LPZ 0A LPZ 1 LPZ 2 LPZ 3 enerji girişi 1 2 3 yük
1 Tip 1 — giriş panosu, LPZ 0A / 1 sınırı 2 Tip 2 — dağıtım panosu, LPZ 1 / 2 sınırı 3 Tip 3 — cihaz önü, LPZ 2 / 3 sınırı

Her bölge sınırında darbe enerjisi bir kademe daha düşürülür. Kademeler arasındaki koordinasyon doğru kurulmazsa alt kademe, üst kademeden önce devreye girip zarar görür.

Neden Yılkomer

Hesabı yapan ekiple
uygulayan ekip aynı

Risk analizini bir firma, projeyi başka bir firma, montajı üçüncü bir ekip yaptığında sorumluluk dağılır ve hesapla saha arasındaki bağ kopar. Yılkomer'de analiz, tasarım, tedarik, montaj ve ölçüm tek elden yürür — teslim edilen rapordaki her değerin sahada karşılığı vardır.

1985 Sektörde bu yıldan beri
TS EN / IEC 62305 Tasarım ve uygulama esası
Uçtan uca Analiz, tasarım, tedarik, montaj
Ölçümlü teslim Rapor olmadan teslim yok
Hesap

Denetlenebilir rapor

Raporda her katsayının hangi tablodan ve hangi gerekçeyle geldiği yazılıdır. Üçüncü bir mühendis aynı girdilerle aynı sonuca ulaşabilmelidir — bizim ölçütümüz bu.

Tasarım

Ürüne göre değil, sonuca göre

Önce koruma seviyesi çıkar, sonra o seviyeyi karşılayan bileşenler seçilir. Sıralamayı tersine çeviren her teklif, aslında bir tahmindir.

Doğrulama

Ölçümle kapanan süreç

Montaj sonrası topraklama direnci ve süreklilik ölçümleri yapılır, as-built pafta güncellenir. Periyodik kontrolde kullanılabilir dosya sizde kalır.

Terminoloji notu: Bu sayfada IEC 62305-3'ün tanımladığı pasif yakalama uçları esas alınmıştır — çubuk, gergin tel ve kafes iletkenlerinden oluşan, yıldırım akımını yapının kendisi yerine iletken sistem üzerinden toprağa aktaran düzenek. Yakalama uçlarının konumu yuvarlanan küre, kafes ve koruma açısı yöntemleriyle belirlenir; bunun dışındaki yaklaşımlar tesisinize göre ayrıca değerlendirilir.

Uygulama alanları

Her yapı tipi,
farklı bir risk profili

Hesabın girdileri yapıdan yapıya değişir: toplama alanı, içerideki insan yoğunluğu, kesintinin maliyeti ve devreye giren kayıp türü. Aşağıda her tesis tipinin hesabı hangi yönden zorladığını özetledik.

01

Fabrika ve üretim tesisleri

Geniş çatı alanı, yüksek toplama alanı, üretim duruşunun maliyeti. R4 hesabı genellikle korumayı kendi başına gerekçelendirir.

02

Veri merkezleri

Fiziksel hasardan çok iç sistem arızası riski öne çıkar: LPZ kurgusu, kablo güzergâhı ve parafudr koordinasyonu belirleyici.

03

GES / fotovoltaik santraller

Standardın 2024 baskısı, fotovoltaik tesislerde akım paylaşımını ayrı bir ek olarak ele alıyor. String kabloları ve inverter girişleri ayrı değerlendirilir.

04

Petrokimya ve ATEX alanları

Patlayıcı ortamda kıvılcım riski, ayırma mesafesi ve eşpotansiyel kuşaklamayı kritik hâle getirir; muayene periyotları kısalır.

05

Hastane, otel, AVM

İnsan yoğunluğu R1'i doğrudan yükseltir. Tahliye güzergâhları ve hayati elektrikli sistemler ayrıca ele alınır.

06

Tarihi ve kültürel yapılar

R3 kayıp türü devreye girer. Görsel bütünlüğü bozmayan yakalama çözümleri ve doğal iletken kullanımı öne çıkar.

Süreç

Keşiften
muayene formuna

Her adım bir öncekinin çıktısıyla başlar. Zincirin ortasından girilen bir proje, sonunda hangi değerin nereden geldiğini gösteremez.

  1. 01

    Ücretsiz keşif

    Mühendisimiz tesise gelir; yapı geometrisi, çatı tipi, mevcut tesisat, metal kütleler, bağlı hatlar ve çevre koşulları kayıt altına alınır.

  2. 02

    Risk analizi

    IEC 62305-2'ye göre R1–R4 hesaplanır. Koruma gerekli mi, gerekliyse hangi seviyede — cevap sayısal olarak raporlanır.

  3. 03

    Proje çizimi

    Çıkan koruma seviyesine göre yakalama, indirme, topraklama ve parafudr yerleşimi çizilir; ayırma mesafeleri hesaplanır.

  4. 04

    Malzeme listesi ve teklif

    Her kalem, gerektirdiği bileşen sınıfıyla listelenir. Alternatifli teklif sunulur; istenirse uygulama da Yılkomer tarafından yapılır.

  5. 05

    Uygulama ve ölçüm

    Montaj sonrası süreklilik ve topraklama direnci ölçümleri alınır, as-built pafta güncellenir.

  6. 06

    Muayene ve periyodik kontrol

    Standardın öngördüğü periyotlarda görsel ve kapsamlı muayene; İSG denetimlerinde kullanılabilir rapor teslimi.

Sık sorulanlar

Risk analizi
hakkında

Risk analizi olmadan yıldırımdan korunma sistemi kurulabilir mi?

Kurulabilir ama uygunluğu gösterilemez. IEC 62305-3'e göre bir yıldırımdan korunma sistemi belirli bir koruma seviyesi (LPL I–IV) için tasarlanır; pasif yakalama uçlarının aralığı, indirme iletkeni sayısı ve göz aralığı bu seviyeye bağlıdır. Seviyeyi belirleyen ise 62305-2 risk hesabıdır. Hesap yoksa, seçilen seviyenin dayanağı da yoktur.

Mevcut tesisatımız var, yeniden analiz gerekir mi?

Yapıda ek bina, yeni çatı ekipmanı, GES kurulumu, yüksek raflı depo ya da yeni bir üretim hattı gibi bir değişiklik olduysa toplama alanı ve kayıp değerleri değişmiştir; hesap yenilenmelidir. Ayrıca standardın 2024 baskısı risk yönetimi tarafında değişiklikler getirdi. Eski projeler mevcut hâliyle kalabilir, fakat yeni yatırımlarda güncel baskıya göre değerlendirme yapılması beklenir.

Analiz ne kadar sürer ve neler teslim edilir?

Tek yapılı bir tesiste keşiften sonra genellikle birkaç iş günü. Teslim paketi; risk hesabı raporu (girdi tabloları ve sonuç değerleriyle), önerilen koruma seviyesi, yerleşim paftaları, malzeme listesi ve montaj detaylarından oluşur.

Analiz sonucunda sizden ürün almak zorunda mıyım?

Hayır. Risk analizi ve proje, kendi başına teslim edilebilir bir mühendislik çıktısıdır; malzemeyi başka bir tedarikçiden almanız ya da uygulamayı kendi ekibinizle yapmanız durumunda da rapor geçerliliğini korur. Projede bileşenler marka adıyla değil, koruma seviyesinin gerektirdiği sınıf ve değerlerle listelenir — böylece teklifleri aynı kritere göre karşılaştırabilirsiniz.

Parafudr (SPD) seçimi projenin parçası mı?

Evet. IEC 62305-4 kapsamında LPZ sınırları belirlenir ve her sınırda uygun tip parafudr konumlandırılır: giriş panosunda Tip 1, dağıtım panosunda Tip 2, hassas cihaz önünde Tip 3. Enerji hatları kadar data, sinyal ve haberleşme hatları da değerlendirilir — korumanın en sık atlanan tarafı budur.

Ücretsiz keşif

Tesisiniz için
hesabı başlatalım

Formu doldurun, mühendisimiz keşif için sizi arasın. Fabrika, veri merkezi, otel ve benzeri tesisler için keşif ve ön değerlendirme ücretsizdir.

Ya da doğrudan arayın +90 212 210 27 28
Seminer talebi de oluşturabilirsiniz: teknik ekibinize yıldırım ve aşırı gerilimden korunma üzerine tesisinizde eğitim veriyoruz.
Bu formu bitirebilmek için tarayıcınızda JavaScript'i etkinleştirin.